Autochromes van Jan Frederik Meursing

Autochromes waren de eerste fotografische weergaven in kleur die commercieel beschikbaar kwamen. Ze werden door de gebroeders Auguste en Louis Lumière in 1907 op de markt gebracht en begin jaren dertig werd de productie gestaakt. Autochromes bestaan uit een glasplaat waarop een positief beeld werd gefotografeerd dat uit twee lagen bestaat. Eén laag waarop met kleurgevoelige aardappelzetmeelkorrels in een onscherp korrelpatroon de drie primaire kleuren werden vastgelegd en een laag waarin met een negatief-positief proces een zwart-wit beeld met scherpte en contrast ontstond. Niet alle kleuren konden even natuurgetrouw worden geregistreerd, wat de opnamen een bijzondere en herkenbare uitstraling geven. Iedere opname was uniek en kon niet worden gedupliceerd. Er zijn niet zo veel autochrome opnamen bewaard gebleven, mede omdat ze kwetsbaar zijn en ze slechts enkele decennia zijn gemaakt.

In 1911 waagde Jan Frederik Meursing, die in 1889 begon met fotograferen, zich aan het maken van autochrome opnamen. Het ontwikkelen was voor amateurfotografen niet eens zo ingewikkeld en de glasplaten konden in een gewone camera worden gebruikt. De juiste belichting was wel kritisch, sommige autochromes zijn tamelijk donker waardoor ze veel licht nodig hebben om ze te zien. Hoeveel Jan Frederik er gemaakt heeft is niet bekend, er zijn er 20 aanwezig in het familiearchief (zie ook fotocollectie, album autochromes).

Familie in tuin in Medemblik 1911Verloving Maria Meursing en Eiso Wessels Boer 1911Eiso Wessels Boer en Maria Meursing bij huwelijk 1912Verloving Wicher Meursing en Elisabeth Eschauzier 1925Verloving Wicher Meursing en Elisabeth Eschauzier 1925"Mijn 70e verjaardag" 1925Bloemen van 70e verjaardag Jan Frederik Meursing 1925Wicher Meursing en Elisabeth Eschauzier in trouwkleding 1925Wicher Meursing en Elisabeth Eschauzier in trouwkleding 1925Jan Frederik Meursing bij tuinhek 1926Kleindochter Jootje bij moeder in tuin 1927Kleindochter Jootje bij haar vader in tuin 1927Tuin van Wicher jr en auto Bilderdijklaan 6 in Amersfoort 1928Jan Frederik Meursing en Antonia Korthals Altes 1928Jan Frederik Meursing en Antonia Korthals Altes 1928Jan Frederik Meursing, zelfportret met camera 1929Antonia Korthals Altes 1929Jan Frederik Meursing en Antonia Korthals Altes 19291929-1016-nr-3483-Agfa-web.jpgOnbekende dame, 1930

Misschien waren de huwelijken van twee dochters de aanleiding om dit kleuren-procedé toe te gaan passen. De eerste bewaarde opname is in de zomer van 1911 gemaakt in Medemblik bij een onbekende persoon in de tuin. De tweede is gemaakt op 9 december 1911, waarschijnlijk bij de verloving van zijn dochter Maria Meursing met Eiso Wessels Boer. Ze staan op de foto met een enorme hoeveelheid bloemen, wat wel bijzonder is op 9 december. Vervolgens is het bruidspaar in 1912 in kleur vastgelegd met links als bruidsmeisje zus Cato Meursing (zie hieronder).

Eiso Wessels Boer en en Maria (Rie) Meursing bij hun huwelijk in 1912

Het duurt dan tot 1925 voor de volgende opname volgt. Jan Frederik legt dan zijn zoon Wicher Hooite Meursing jr vast bij diens verloving en huwelijk met Elisabeth Eschauzier en zijn eigen 70e verjaardag. De bloemen van die gelegenheid worden nog eens apart gefotografeerd. Kleurige bloemen zijn een geliefd object om in kleur vast te leggen.

Een bijzondere opname is een zelfportret bij het tuinhek met fel rood en oranje Oost-Indische kers in 1926.

Jan Frederik Meursing bij tuinhek van zijn huis Mollerusstraat 11 in Baarn, met Oost-Indische kers, 11 juli 1926.

In de laatste jaren van zijn leven (hij overleed eind 1930) maakte Jan Frederik een aantal fraaie autochrome portretten (waaronder onderstaand zelfportret met camera) en een dubbelportret met zijn vrouw, Antonia Korthals Altes.

Zelfportret met camera van Jan Frederik Meursing, autochrome, 28 maart 1929

Bronnen:
Nederland in kleur – The Netherlands in colour 1907 – 1935. Hans Rooseboom en Ileen Montijn. Uitgeverij Bas Lubberhuizen, 2016.
History of the autochrome: the dawn of colour photography. National Science and media museum, Bradford.

Fietsende Meursing bij oprichting ANWB

1 juli 2018 was het 135 jaar geleden dat de ANWB werd opgericht. Er is ter gelegenheid daarvan een boek verschenen over de geschiedenis van de Algemene Nederlandse Wielrijdersbond.
“Het vertelt het verhaal van hoe een jongensclub van twintig fietsers uit kon groeien tot een toeristenbond met 4,4 miljoen leden”, aldus de ANWB. Eén van die ‘jongens’ was Wicher Hooite jr Meursing (1866-1929), broer van scheepsbouwmeester Jan Frederik Meursing. Op een van de eerste pagina’s staat een grote foto waarop hij geheel links staat met zijn hand aan zijn vélocipède en een kleine signaalhoorn aan een koord op zijn buik.

Foto in ‘Het verhaal van de ANWB’ met geheel links Wicher Hooite Meursing jr

Wicher Hooite jr reed in de jaren 1880 mee met menig wielerwedstrijd, waarvan er diverse op verschillende niveaus en op verschillende typen rijwielen in het land werden gehouden. In oude kranten (Delpher) zijn verslagen en uitslagen te vinden van wedstrijden in o.a. Bussum, Utrecht, Amsterdam, Nijmegen. Wicher Hooite jr won zo nu en dan een wedstrijd, maar behoorde niet bij de grote favorieten die ook internationale wedstrijden gingen rijden.

Algemeen Dagblad 17 juli 1887

Op meerdere foto’s van Jan Frederik staan familieleden met vroege fietsen afgebeeld, waaronder Wicher Hooite jr.

Wicher Hooite Meursing jr werd later directeur van Meursing koekfabriek in Amersfoort.

Briefhoofd van Meursing’s koekfabriek

Villa Liliane in VPRO serie De Maatschap

Vanaf 25 januari 2017 zendt de VPRO de vierdelige serie De Maatschap uit. Villa Liliane in Baarn, voormalig woonhuis van Wicher Hooite Meursing, is in de serie het woonhuis van de advocatenfamilie Meyer. Villa Liliane stond oorspronkelijk op de hoek van de Eemnesserweg en de Veldstraat in Baarn. Wicher Hooite liet de villa afbreken en in 1894 herbouwen aan de Wilhelminalaan in Baarn.

Oorspronkelijk stond er een houten torentje op het huis van waaruit scheepsbouwmeester en reder Wicher Hooite bij helder weer zijn schepen op de Zuiderzee kon zien aankomen, zo gaat het verhaal. De spits op de traptoren is in de zestiger jaren van de twintigste eeuw verwijderd.

Na het overlijden van Wicher Hooite in 1902 worden zijn dochter Ida Geertruida Meursing en haar echtgenoot Marinus Korthals Altes de bewoners van Villa Liliane. Marinus was directeur van een Rotterdams graanoverslagbedrijf en commissaris bij de Phoenix brouwerij in Amersfoort.

In 1918 is de zogenaamde ‘houten kamer’ aangebouwd en ingericht door grafisch vormgever en interieurarchitect Nico de Koo. Hij liet onder andere kostbare houten wandbetimmering aanbrengen, het plafond bekleden met gesneden linoleumvelden en in de hal hangen geëtste eternietplaten. Deze zijn in de serie herkenbaar. Er is een eternietplaat met figuren die graan dorsen en een met een afbeelding van de clipper Baarn van scheepsbouwmeester. Zie de afbeelding hiernaast (al lijkt die niet erg op een clipper). Deze heb ik nog niet op het scherm voorbij zien komen.

Ida Geertruida Meursing en Marinus Korthals Altes wonen in Villa Liliane tot 1922, het jaar waarin zij beiden overlijden (Ida 19 april, Marius 10 augustus). Het huis wordt in 1923 verkocht waarbij het huis als volgt wordt aangeprezen in een advertentie in het Algemeen Dagblad van 7 maart 1923.

“De bijzonder gunstig gelegen en keurig onderhouden buitenplaats genaamd “LILIANE” te Baarn, aan de Wilhelminalaan Nos 8 en 9, bestaande uit hecht en sterk gebouwd Heerenhuis met grooten zeer fraai aangelegde tuin, waarin zich bevinden oranjerie, bloemen, druiven- en perzikenkassen, voorts: centraal verwarmde Autogarage met Chauffeurswoning, tennisveld, hondenkennel enz ter gezamenlijke grootte va 1.48.98 H.A.. Het perceel is voorzien van centrale verwarming, Electrisch licht, gas- en waterleiding.”

Algemeen Dagblad 7-3-1923. Bron: Delpher.

Briefkaart van Huize Liliane te Baarn vanaf de tuin gezien

Villa Liliane is vaker voor opnamen gebruikt, zo ook voor de serie Prettig geregeld met onder andere Peter Faber. In Max TV Wijzer blikt Peter Faber in Villa Liliane terug.

De oprit van Villa Liliane in de beginscène van deel 1 van De Maatschap (3:38)

Aflevering 1, het nieuwe huis van advocaat Meyer en zijn gezin (44:53)

In de ‘houten kamer’, aflevering 2.

In de hal, de met ornamenten geëtste eternietplaten zijn zichtbaar.

(Bron: o.a. N.P. de Koo, Peter van Dam, 2008).

Villa Hoogerwerf te koop

In Baarn staat momenteel Villa Hoogerwerf te koop. Deze villa aahoogerwerfn de Wilhelminalaan nummer 5 is gebouwd voor Jeannette Meursing (1856-1919, weduwe sinds 1893 van J.A.H. Kirchner) en mej. Anna Elisabeth Meursing (1869-1930), twee zussen van scheepsbouwmeester Jan Frederik Meursing. Zij woonden hier in ieder geval tot 1917.

Deze monumentale villa (Rijksmonument) is gebouwd in 1905 in een mengvorm van Jugendstil en Engelse landhuisstijl en is wel omschreven als “Een van de gaafste Baarnse villa’s” (bron: Baarn, Geschiedenis en Architectuur, ISBN 90-6720-153-7), aldus de brochure van de makelaar. Het ontwerp is van de Amsterdamse architect H.G. Janssen die ook mede-ontwerper was van ‘Hotel Americain’ in Amsterdam.

Zie de brochure voor meer informatie en foto’s van exterieur en interieur bij verkoop in 2016: brochure-wilhelminalaan-5.

Naschrift: op 29 december 2016 is het huis verkocht.

Alsof de tijd heeft stilgestaan. Villa Hoogerwerf is voorzien van vele Jugendstil details die goed bewaard zijn gebleven.