Amateurfotograaf

Jan Frederik Meursing maakt vanaf circa 1887, hij is dan 32 jaar oud, tot vlak voor zijn overlijden in 1930 talloze foto’s. Hij maakt zowel glasdia’s als foto’s van negatief. Foto’s zijn op losse kartonnen bladen of in grote plakboeken geplakt.

Rond 1885 laat Jan Frederik door Gustaaf Oosterhuis foto’s maken van stoommachines die zijn gebouwd in de fabriek bij werf de Nachtegaal. Gustaaf is de zoon van de Nederlandse pionier van de fotografie, Pieter Oosterhuis. Eerder, op 3 januari 1883, maakt Pieter Oosterhuis een prachtige foto van werf De Nachtegaal met een schip in aanbouw vanaf de Westerdoksdijk.
Mogelijk is door Pieter en Gustaaf Oosterhuis de belangstelling voor fotografie bij Jan Frederik gewekt en heeft hij de techniek van Gustaaf geleerd (Pieter Oosterhuis overleed in 1885).

Portret van Jacob Olie, circa 1862-64. Collectie Stadsarchief Amsterdam.

Fotograaf Jacob Olie maakt rond 1862-1863 een aantal foto’s van het Bickersplein en de Haarlemmer Houttuinen, waarschijnlijk vanuit het woonhuis Haarlemmer Houttuinen 105 van Wicher Meursing, de vader van de dan circa 7-jarige Jan Frederik. Wicher en Jacob Olie kunnen elkaar gekend hebben. Olie groeide op en had familie aan de Zandhoek, op een steenworp afstand van de werf de Nachtegaal. Jacob Olie fotografeert in 1862 de omgeving van werf De Nachtegaal, in 1895 de bark Baarn van Jan Frederik Meursing en in mei 1910 de reeds gesloten werf De Nachtegaal met spelende kinderen op de Groote Bickerstraat.
Jacob Olie is nu een van de bekendste fotografen van zijn tijd. Hoewel zijn foto’s zowel artistiek als technisch uitmuntend zijn was fotografie voor hem een liefhebberij.

In 1871 ontwikkelt de Engelsman Maddox de droge gelatineplaat, rond 1879 kan deze in grote aantallen worden geproduceerd. Daardoor vereist fotograferen minder technische vaardigheden en zijn er meer amateurs die de camera gaan hanteren. Het is dan nog wel een kostbare aangelegenheid die alleen voor vermogenden is weggelegd. In 1888 bracht Kodak de eerste camera met een rolfilm op de markt onder de leuze ‘you press the button, we do the rest’. Hiermee werd fotografie voor een steeds grotere groep liefhebbers mogelijk, zonder ingewikkelde handelingen in een donkere kamer. Jan Frederik is hier niet op overgestapt, maar bleef op glasplaten fotograferen en zelf ontwikkelen en afdrukken.

Meursing (1855-1931) fotografeerde in de laatste decennia van de negentiende eeuw de werkzaamheden en het personeel op zijn eigen werf De Nachtegaal aan de Grote Bickersstraat in Amsterdam. Sfeervolle, informele afbeeldingen zijn het, gemaakt in de nadagen van de tijd dat scheepsbouw nog veel weg had van een veredelde huisindustrie: een scheepsskelet in de steigers, strijklicht over de stoomketels, zelfbewust poserende ambachtslieden.

Eddie Marsman, NRC 30 december 1997

Jan Frederik maakt een onbekend aantal stereofoto’s, waarvan er vier als paar bekend zijn. Van andere stereofoto’s zijn afdrukken van één van de twee beelden in de plakboeken opgenomen.
In de jaren ’20 maakt Jan Frederik zich de techniek eigen van het maken van autochromes, een van de eerste procedés om kleur vast te leggen. Er zijn een stuk of 30 autochromes bekend, waaronder een schitterend zelfportret van Jan Frederik waarop hij poseert met een Zeiss Icon camera in zijn hand.

Veel foto’s van Jan Frederik hebben schepen in aanbouw, schepen in de haven, activiteiten op de werf en machines als onderwerp. Daarnaast maakt hij onder meer foto’s van stadsaanzichten (met name Amsterdam en Baarn), feesten, familie, huizen van familieleden, reisjes, jachtpartijen, de eerste fietsen en auto’s en nieuwe bouwwerken zoals de sluizen in IJmuiden  en de graansilo aan het Westerdok.

jfm-met-camera
Autochrome zelfportret van Jan Frederik Meursing circa 1928, met zijn Zeiss Ikon camera.

Een deel van de fotoapparatuur waarmee Jan Frederik zijn dia’s en foto’s maakte is bewaard gebleven, zoals een Thornton-Pickard houten reiscamera en een Zeiss Ikon klapcamera. Een Ica diaprojector voor het projecteren van glasdia’s (6×6 en 6×9 cm) en toverlantaarnplaatjes werkt nog prima.

Print Friendly, PDF & Email